İran ile ABD Arasında Gerilim: Diaspora Sokakta

İran ABD görüşmeleri öncesinde Tahran ve Washington’dan karşılıklı sert mesajlar geldi. Olası yeni müzakere turu gündemdeyken, yurt dışında yaşayan İranlılar ise geçen ayki ülke çapındaki protestolarda hayatını kaybedenler için dünya genelinde gösteriler düzenledi.

ABD yönetimi, İran’ın füze programının sınırlandırılmasını ve nükleer zenginleştirme faaliyetlerinin tamamen durdurulmasını talep ettiğini yineledi. İran ise bu talepleri reddederek, yaptırımların kaldırılması karşılığında yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumu seyreltmeyi değerlendirebileceğini belirtti.

ABD Başkanı Donald Trump, Orta Doğu’ya ikinci bir uçak gemisi gönderileceğini açıklarken, İran’da “rejim değişikliğinin en iyi seçenek” olacağını savundu. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise bölgesel liderlere arabuluculuk çabaları nedeniyle teşekkür ederek, olası bir savaşın tüm Orta Doğu’yu etkileyeceği uyarısında bulundu.

İsviçre Dışişleri Bakanlığı, İran ile ABD arasında bir sonraki görüşme turunun gelecek hafta Cenevre’de yapılacağını duyurdu. İlk tur görüşmeler Umman’ın başkenti Maskat’ta gerçekleştirilmişti.

Diaspora Sokakta

İran ABD görüşmeleri sürerken, yurt dışındaki İranlılar Almanya’nın Münih kenti, ABD’nin Los Angeles şehri ve Kanada’nın Toronto kentinde büyük mitingler düzenledi. Avustralya’nın Sidney ve Melbourne kentlerinde de protestolar yapıldı.

Eski İran şahının oğlu Rıza Pehlevi, “küresel eylem günü” çağrısı yaparak rejim değişimi talebini yineledi. Pehlevi, Münih Güvenlik Konferansı’nda çeşitli liderlerle temaslarda bulundu.

Son protestolar, 2022’de Mahsa Amini’nin polis gözetiminde hayatını kaybetmesiyle başlayan kitlesel gösterilerden bu yana diaspora tarafından düzenlenen en geniş katılımlı eylemler arasında yer aldı.

Aileler Yas Tutuyor

İran içinde ise hayatını kaybeden göstericilerin aileleri, sosyal medya üzerinden anma görüntüleri paylaşmayı sürdürüyor. Tahran’daki Beheşt-i Zehra Mezarlığı’nda birçok aile, “40. gün” anmaları kapsamında bir araya geldi.

Birleşmiş Milletler ve uluslararası insan hakları kuruluşları, protestolar sırasında güvenlik güçlerinin ölümcül güç kullandığını rapor etti. İran yönetimi ise bu iddiaları reddederek, olayların arkasında “dış destekli grupların” bulunduğunu savundu.

Tutuklamalar ve İdam Endişesi

İran yargısı, protestolar sırasında gözaltına alınan bazı reformist siyasetçilerin kefaletle serbest bırakıldığını açıkladı. Ancak çok sayıda kişinin hâlâ tutuklu olduğu bildiriliyor.

Uluslararası Af Örgütü, 18 yaşındaki güreşçi Salih Muhammedi’nin kamuya açık idama mahkûm edildiğini duyurdu. BM İran Özel Raportörü Mai Sato ise bazı tutukluların idam riskiyle karşı karşıya olduğunu belirtti.

İran ABD görüşmeleri öncesinde hem diplomatik cephede hem de toplumsal alanda tansiyon yüksek seyrini koruyor. Önümüzdeki günlerde Cenevre’de yapılması beklenen temasların, bölgedeki gerilimi düşürüp düşürmeyeceği merak konusu.