İran’a Karşı “Snapback Mekanizması”: BM Yaptırımları Yeniden Gündemde

İran’ın nükleer programı konusunda Batı ile yürütülen müzakerelerin sonuçsuz kalması üzerine Avrupa ülkeleri, Tahran’a yönelik yaptırımların yeniden uygulanmasını sağlayabilecek “snapback mekanizmasını” gündeme aldı.

Snapback Mekanizması Nasıl İşliyor?

2015 yılında imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP) kapsamında kabul edilen ve 2231 sayılı BM Güvenlik Konseyi (BMGK) kararı ile yürürlüğe giren mekanizma, anlaşmaya taraf devletlere özel bir hak tanıyor. Buna göre, taraflardan biri İran’ın yükümlülüklerini ciddi şekilde ihlal ettiğini düşünürse konuyu BMGK’ye taşıyabiliyor.

Böyle bir durumda 30 gün içinde yeni bir karar alınmazsa, 2006-2010 arasında İran’a yönelik çıkarılmış yaptırım kararları otomatik olarak yeniden yürürlüğe giriyor.

Hangi Yaptırımlar Yeniden Uygulanabilir?

Mekanizmanın işletilmesi halinde, 1696, 1737, 1747, 1803, 1835 ve 1929 sayılı BM kararları tekrar geçerlilik kazanacak. Bu kapsamda:

• Silah ambargosu yeniden devreye girecek.

• İran’ın nükleer başlık taşıma kapasitesine sahip füze geliştirmesi yasaklanacak.

• Yüzlerce İranlı kişi ve kuruluşa seyahat ve mali kısıtlamalar uygulanacak.

• 1929 sayılı karar ile BM üyesi devletlere, İran’a veya İran’dan yapılan tüm sevkiyatları denetleme ve gerekirse el koyma yetkisi verilecek. Bu da İran’ın deniz ticaretine doğrudan müdahale edilmesinin önünü açıyor.

Avrupa ve İran Arasındaki Tartışma

İngiltere, Fransa ve Almanya, ağustos sonuna kadar çözüm bulunmazsa mekanizmayı işleteceklerini duyurdu. Ancak İran, bu adımın hukuki dayanağının olmadığını savunuyor. Tahran’a göre, ABD’nin 2018’de anlaşmadan çekilmesinin ardından Avrupa ülkeleri de yükümlülüklerini yerine getirmedi ve dolayısıyla “katılımcı” statülerini kaybetti. Bu nedenle, BMGK’de bu süreci başlatma hakları bulunmadığını ileri sürüyor.

Buna karşın Avrupa tarafı, kağıt üzerinde anlaşmadan çekilmedikleri için 2231 sayılı karar uyarınca yetkilerinin sürdüğünü belirtiyor.

İran’ın Tepkisi

İran yönetimi, yeniden müzakere çağrılarına olumlu yaklaşsa da Avrupa’nın snapback kartını gündeme getirmesini “baskı aracı” olarak değerlendiriyor. Tahran, yaptırımların geri gelmesi halinde nükleer faaliyetlerini anlaşma sınırlarının ötesinde sürdüreceğini belirtiyor.

Sonuç olarak, snapback mekanizmasının devreye girmesi İran’ı uluslararası alanda ciddi bir izolasyonla karşı karşıya bırakabilir ve özellikle silah ambargosu ile deniz ticaretine yönelik kısıtlamalar Tahran’ın ekonomik ve stratejik manevra alanını daraltabilir.