İran ile Avrupa Ülkeleri Nükleer Görüşmeler İçin Yeniden İstanbul’da

İran ile İngiltere, Fransa ve Almanya’dan oluşan E3 ülkeleri, nükleer faaliyetlerle ilgili müzakerelerin yeni turu kapsamında İstanbul’da yeniden bir araya geldi. Görüşmeler, İran’ın İstanbul Başkonsolosluğu’nda basına kapalı şekilde gerçekleştiriliyor.

Heyetleri taşıyan araçlar sabah saatlerinde İran Başkonsolosluğu’na giriş yaptı. Görüşmelere İran adına Dışişleri Bakan Yardımcıları Mecid Tahtrevançi ile Kazım Garibabadi katılıyor.

İran, 2015 yılında imzalanan nükleer anlaşmanın Avrupalı taraflarının talebi üzerine, müzakerelerin devamına onay vermişti. E3 grubu olarak bilinen İngiltere, Fransa ve Almanya, 16 Mayıs’ta da İstanbul’da dışişleri bakan yardımcıları düzeyinde bir araya gelmişti. Taraflar, bu temasların, ABD ile İran arasında devam eden dolaylı müzakerelere paralel olarak sürdürülmesi konusunda mutabık kalmıştı.

İsrail Saldırıları Süreci Kestirmişti

Ancak 13 Haziran’da İsrail’in İran’a yönelik başlattığı saldırıların ardından, hem ABD ile hem de Avrupa ülkeleriyle yürütülen müzakere süreci askıya alınmıştı.

İran tarafı, 2015’te imzalanan ve nükleer faaliyetlerin sınırlandırılması karşılığında BM yaptırımlarının kaldırılmasını öngören anlaşmadaki “tetik mekanizması” (snapback) maddesinin Avrupa ülkeleri tarafından işletilmesinden endişe ediyor. Bu maddenin süresi 18 Ekim’de sona eriyor. Anlaşmada ilerleme sağlanamaması halinde Avrupa’nın bu tarihi beklemeden mekanizmayı devreye sokabileceği ifade ediliyor.

2015 Anlaşması ve Snapback Maddesi

14 Temmuz 2015’te İran ile BM Güvenlik Konseyi’nin 5 daimi üyesi ve Almanya arasında imzalanan anlaşma kapsamında İran, nükleer faaliyetlerini sınırlamayı; karşılığında ise yaptırımların kaldırılmasını kabul etmişti. Ancak ABD, 2018’de anlaşmadan tek taraflı çekilmiş ve İran’a yönelik yaptırımları yeniden uygulamaya başlamıştı.

İran, bu gelişme sonrası Avrupa’dan ABD yaptırımlarını telafi edecek adımlar beklemiş fakat beklediği karşılığı alamamıştı. Bunun üzerine Tahran, anlaşmadaki yükümlülüklerini aşamalı olarak askıya alarak uranyum zenginleştirme çalışmalarını artırmıştı.

E3 ülkeleri ise İran’ın bu adımlarını anlaşma ihlali olarak değerlendiriyor ve “snapback” mekanizmasını devreye sokma tehdidinde bulunuyor. Öte yandan, İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, Avrupa taraflarının hukuki olarak bu mekanizmayı işletme yetkisine sahip olmadığını, çünkü anlaşmadaki katılımcı rollerini yitirdiklerini savunuyor.